Bir Şey Daha

Zafer Yılmaz

Büşra Akkuş

Beyza Zeybek

Hacettepe Üniversitesi
Sosyal Medya Projesi

 

Adınız Onur veya Şehrazat olsun ve diyelim bundan on-on beş yıl kadar sonra yolunuz Latin Amerika’da bir ülkeye düşsün. Genç bir kadın veya erkekle tanıştığınızda size “benim adım da Onur" veya "Benim adım da Şehrazat” diyebilir. Şaşırmayın! Çünkü Latin Amerika halkları “Binbir Gece” dizisinden o denli etkilenmişler ki çocuklarına bu dizideki karakterlerin adlarını veriyorlar. Söz konusu olan tek bir Türk dizisi ve onun karakterleri veya salt Latin Amerika da değil.

Türkiye yapımı TV dizilerinin 2018 yılı sonu itibarıyla 156 ülkeye ihraç edildiği, 500 milyon kişilik bir seyirci kitlesine ulaştığı, 350 milyon dolarlık ihracat değeriyle ABD’nin ardından dünya ikincisi olduğu ifade ediliyor. Ülkemizin bazı oyuncularının Türkiye’den daha çok yurtdışında ünlü olmasına neden olan; Türkiye kültürüne, doğal güzelliklerine ve en önemlisi hikaye anlatıcılığına gösterilen bu inanılması güç ilginin sebepleri neler?

Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi proje yayını SineBlog.org’un 2019 yılından başlayarak Türk dizileri ile ilgili dünyanın çeşitli ülkelerinden TV gazetecileri, akademisyenler ve televizyon kanalı yetkilileriyle yaptığı söyleşiler izleyicilerin coğrafyasına, kültür, sosyal sınıf, dil ve inancına bağlı olarak çok karmaşık etkenler ortaya koyuyor. Oyuncuların fizyolojik benzerliği (Latin Amerika ağırlıklı olmak üzere), kafa karıştırmayan basit öyküler, iyi ve kötünün belirginliği, iffetli aşk hikayeleri arayan muhafazakar seyirci kitlesinin sanılandan çok daha yoğun ve evrensel olması bir çırpıda sayılabilecek etkenlerden bazıları.

Etkenler ne kadar derinleştirilebilirse derinleştirilsin son tahlilde dünyanın hemen tüm ülkelerine ulaşan, yurttaşı olduğu ülkenin TV kanallarında yayınlanmasa bile “malum mecralardan” takip edenleri de kattığımızda yarım milyarın çok üzerindeki kitlede hayranlık uyandıran müthiş bir fenomenle karşı karşıyayız. Öte yandan ve ne yazık ki Türkiye’nin bu dizilerin sunduğu kültürel diplomasi olanaklarını değerlendiremediği de ortada. Turist sayısındaki artış veya daha dar kapsamlı olarak “mobilya ve takı ihracatına katkı”sıyla ölçülmeye çalışılan dizi ihracatı, uluslararası kültürel etkileşim yönüyle de analiz edilmeye ve daha iyisi yararlanılmaya ihtiyaç duyuyor. Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi lisans öğrencilerinin başlattığı “Bir Şey Daha” projesi Türkiye dizilerinin yabancı hayranlarına ulaştı. Dünyanın 50 ülkesinden hayranlara sosyal medya araçlarını kullanarak çeşitli sorular yöneltti. “Kültürel diplomasi” ile “yurttaş diplomasisi”nini harmanlayan "Bir Şey Daha" projesini geliştirdi. 

Bir Şey Daha projesinin ulaştığı ve seyircilerden veri topladığı ülkeler haritası

Projenin ilk ayağı Romanya’dan başladı. Osmanlı coğrafyasında birlikte yaşadığımız uzunca bir ortak tarih, yakın coğrafya, dil ve kültürde benzerlik, güçlü ticari ilişkiler (ayrıca o ülkede özel bir Türk TV kanalının varlığı), etnik etkileşimin hala sürmesi gibi özellikleriyle Romanya ve seyircisinin Türkiye yapımı TV dizileriyle hangi biçimlerde etkileşim kurduğunu anlamak için anket öncesi araştırma ve soruşturmalar yapıldı. Aynı süreçte Rumen izleyicilerin sosyal medyada Türk yapımı TV dizilerini konu edinen hayran sayfa ve grupları oluşturdukları tespit edildi.

“Yurttaş diplomasisi” projesi Bir Şey Daha'ya zemin oluşturması için toplam üye sayıları 100 bini aşan hayran gruplarına bireysel olarak üye olundu. Türk TV dizilerine sosyal medya grupları kuracak veya üye olacak düzeyde hayran olanların Türk kültürüne en yakın ve etkileşime en açık kitle olacağı kabulüyle grup paylaşımları incelendi. Üye ve sürekli paylaşımcıların ağırlıklı olarak kadınlardan oluştuğu ve paylaşımların yoğunlukla dizi oyuncuları ve magazin temalı olduğu gözlendi. Demografik soruların yanında, diziler temel alınarak Türkiye tarihi, kültürü, gelenekleri, mutfağı, müziği, edebiyatı, siyaseti, güncel gündemi üzerine seçmeli ve açık uçlu sorular hazırlandı. Gözlemi derinleştirmek amacıyla hazırlanan anket tipi sorularda Türkiye dizilerini izlemeden önceki ve sonraki Türkiye ve Türkiye kültürü hakkında fikirleri de açık uçlu olarak yer aldı.

Sorularımız anket öncesi araştırmalar sırasında bağlantı kurduğumuz, Türk TV dizileri de yayınlayan, Romanya'nın belli başlı kanallarından ProTV'nin Editörü Simona Cioacata tarafından Rumenceye çevrildi. Rıza metninin yer aldığı ve verilerin anonimleştirildiği çevrimiçi anketin linki hayran gruplarında paylaşıldı. Gelen yanıtlar da yine Cioacata'nın desteğiyle İngilizceye tercüme edildi.

100’den fazla yanıta ulaşılan ankete çok büyük oranda kadınlar yanıt verirken bunların yaklaşık % 80’i 36 ve üzeri yaş olduklarını belirttiler. Mesleki olarak yoğunluk % 20 ile emekliler olurken doktordan mühendise, iş kadınından ev kadınına çok çeşitli bir dağılım elde edildi. Katılımcıların % 70 üzerinde evli ve kentte yaşayan; yaklaşık yarısı lise ve yine yarısına yakını da üniversite mezunu oldukları ortaya çıktı. Yanıt verenlerin hemen tamamı Türkiye ile hiçbir etnik bağlarının bulunmadığını kaydettiler.

Ankete başlarken Romanya’daki Türk dizisi hayranlarına yönelik belirli varsayımlarımız vardı. Kadınların ağırlıkta olduğunu düşünmüştük, sonuçlar o yönde çıktı. Fakat bu kitlenin orta-alt eğitim düzeyinde, orta-üst yaş aralığında ve büyük çoğunlukla kırsal kesimde yaşayan ev kadınlarından oluştuğu yönündeki hipotezimiz çöktü. Rumen kadın hayranların gayet eğitimli, meslek sahibi, kentli ve en dikkat çekeni ise hemen her yaştan olmaları analizimizi düzeltmemizi sağladı.

Romanya’da yayınlanan Türkiye yapımı dizilerin Türk kültür ve geleneklerine yönelik merak uyandırdığı, bilgilendirme işlevi gördüğü; Rumen hayranların Türklerle ilgili çok olumlu kanaatlere sahip oldukları; tarihsel bir kesintiyle unutulan kültürel benzerliklerin Türkiye dizileriyle yeniden fark edilebildiği ve “yurttaş diplomasisi” için uygun sosyo-psikolojik zeminin var olduğu ortaya çıktı. Bu yönde yürütülecek bir projenin mutfak, müzik, gelenekler, tarih, edebiyat ve turizm gibi konu başlıklarını öne çıkarmasının anlamlı sonuçlar elde edilmesine olanak sağlayacağı anlaşıldı.

Romanya’dan alınan yanıtların analizi ve elde edilen sonuçlar 2020 yılı Ekim veya Kasım ayında gerçekleşecek 3. Çukurova Genç İletişimciler Kongresi’nde detaylı biçimde sunulacak.

“Bir Şey Daha” Romanya'nın ardından dünyanın diğer kıtalarına ve ülkelerine ulaşmayı kendine hedef belirledi. İngilizceye çevirdiğimiz soruları Pakistanlı sosyal medya hayran gruplarında paylaştık. Aralık-2019'da projenin Türkiye kamuoyunda tanıtımı için Twitter'da "BirSeyDahaTR" isimli bir hesap oluşturduk. Romanya ve Pakistan'dan aldığımız yanıtlardan dikkat çekici olanları paylaşmaya başladık.

Dünyanın çok farklı ülkelerinden Türk TV dizisi hayranları Twitter hesabımız üzerinden bizimle bağlantıya geçti. Projemize destek vermek için anketimizi Farsça, İspanyolca, Arapça, Portekizce ve Endonezceye tercüme ettiler, üyesi oldukları sosyal medya hayran gruplarında dağıttılar. Gelen yanıtları da İngilizceye çevirerek bize ulaştırdılar. Twitter hesabımız 1000'i geçen yanıtları günlük olarak yayınlamaya devam ediyor. "BirSeyDahaTR" dünyanın farklı kıtalarına dağılmış 50 ülkesinden Türk TV dizileri hayranlarının kendi aralarında etkileşime girdiği; yurttaşlarımızın yabancıların ülkemiz ve kültürümüz hakkında ne düşündüklerini görebildiği ve böylelikle yurttaş tabanlı kültürel diplomasinin temel hedefi olan "karşılıklı anlayış"ın filizlendiği bir platforma dönüştü. 

"BirSeyDahaTR" hesabımız tüm dünyayı saran pandemi sürecine rağmen ortalama etkileşim oranını istikrarlı biçimde arttırıyor. Ocak-Mart dönemini kapsayan ilk üç aylık dönemde günlük ortalama etkileşim oranımız % 2,7 idi. Nisan ayı başından 20 Haziran'a dek olan dönemde bu oran % 4,3'e çıktı. Henüz tamamlanmamış Haziran ayında ise, 20 Haziran itibarıyla % 7,1'e ulaştı.

"BirSeyDahaTR" Ocak-Mart 2020 arası etkileşim raporu   

"BirSeyDahaTR" Nisan-20 Haziran 2020 arası etkileşim raporu

Bir Şey Daha, tepkileri ölçüyor, sonuçlar çıkarıyor, içeriklerini gözden geçiriyor ve izledikleri Türk dizilerinde gördüklerine ek olarak yabancı hayranlara “bir şey daha” sunmaya çabalıyor. Bu kapsamda Türkiye Kültür Portalı'ndan aldığımız izinle sitedeki içerik ve görsellerden yararlanıyor; mutfağımız, geleneklerimiz, turistik yerlerimiz üzerine hayranların kendi dillerinde paylaşımlar yapıyoruz. Rumenceyle başladığımız, süreç içerisinde anketlerimizi ulaştırdığımız 50 ülkenin yurttaşlarına kendi dillerinde ulaşmayı hedeflediğimiz kültürel içerikli paylaşımlarımızdan bazı örnekler:

Kıymalı Bulgurlu Yaprak Sarması

Türk Kahvesi

Sümela Manastırı

21. yüzyılda diplomasi büyük bir dönüşüm içine girdi. Yalnızca Dışişleri örgütlenmesinin veya diğer caydırıcı unsurların değil, bunların yanında karşılıklı anlayışı hedefleyen, kültürel temelli, yurttaşlardan yurttaşlara iletişimi temel alan, uzun vadeli ama kalıcı bir diplomasi anlayışı çağımızın bir gereği. “Bir Şey Daha” projesini yürüten Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi lisans öğrencileri yurttaşlık bilinciyle ve “üzerlerine vazife edinerek”, işte bu diplomasi anlayışının bir örneğini, “yurtdışında Türk dizileri ekseninde” ülkemizde de oluşturmak istiyorlar.
 

Sosyal Medya Projesi